HSG nedir, neden yapılır sorusu; gebelik planlayan, uzun süredir korunmasız ilişkiye rağmen hamile kalamayan, tüplerinin açık olup olmadığını öğrenmek isteyen veya tekrarlayan gebelik kaybı nedeniyle rahim yapısı değerlendirilen kadınların en çok araştırdığı konulardan biridir. Halk arasında “rahim filmi” olarak bilinen HSG, rahim iç boşluğunu ve fallop tüplerini özel kontrast madde ile görüntülemeye yarayan önemli bir tanı yöntemidir. Bu işlem sayesinde tüplerde tıkanıklık, rahim içinde şekil bozukluğu, yapışıklık, polip şüphesi veya doğuştan gelen bazı yapısal farklılıklar hakkında bilgi edinilebilir.
HSG Nedir?
HSG, “histerosalpingografi” kelimesinin kısaltmasıdır. Rahim ağzından verilen özel kontrast sıvı ile rahim içinin ve tüplerin röntgen altında görüntülenmesi işlemidir. Bu görüntüleme sayesinde rahim boşluğunun şekli ve fallop tüplerinden sıvının geçip geçmediği değerlendirilebilir.
HSG, özellikle infertilite yani kısırlık değerlendirmesinde sık kullanılan testlerden biridir. Çünkü gebeliğin oluşabilmesi için yumurtanın tüpten geçebilmesi ve spermin yumurtaya ulaşabilmesi gerekir. Tüplerde tıkanıklık varsa doğal gebelik şansı etkilenebilir.
HSG Neden Yapılır?
HSG en sık gebelik oluşmama nedenlerini araştırmak için yapılır. Özellikle düzenli ilişkiye rağmen gebelik elde edilemeyen çiftlerde rahim ve tüp yapısının değerlendirilmesi önemlidir. HSG, rahim içi şekil bozukluklarını ve tüp tıkanıklıklarını göstermeye yardımcı olur.
HSG şu amaçlarla istenebilir:
- Fallop tüplerinin açık olup olmadığını değerlendirmek
- Rahim içi yapısal sorunları araştırmak
- Tekrarlayan gebelik kayıplarında rahim boşluğunu incelemek
- Geçirilmiş enfeksiyon veya ameliyat sonrası tüp hasarını değerlendirmek
- Tüp açma veya tüp ameliyatı sonrası kontrol yapmak
- Kısırlık tedavisi öncesi temel değerlendirme yapmak
- Tüp bebek veya aşılama planı öncesi yol haritası oluşturmak
HSG Kimlere Yapılır?
HSG, gebelik planlayan ve infertilite değerlendirmesi yapılan kadınlarda uygulanabilir. Özellikle bir yıl düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadıysa, 35 yaş üzerindeki kadınlarda daha kısa süre içinde değerlendirme planlanabilir. Daha önce dış gebelik, pelvik enfeksiyon, karın içi ameliyat, endometriozis veya tüp ameliyatı geçiren hastalarda HSG daha erken gündeme gelebilir.
HSG her hastaya otomatik olarak yapılmaz. Kadın doğum uzmanı; yaş, yumurtlama durumu, eşin sperm analizi, ultrason bulguları ve tıbbi öyküye göre HSG gerekliliğini belirler.
HSG Ne Zaman Çekilir?
HSG genellikle adet kanaması bittikten sonra ve yumurtlama döneminden önce çekilir. Bu dönem, gebelik ihtimalinin düşük olduğu ve rahim içinin daha net değerlendirilebildiği zamandır. Çoğu hastada adet bitiminden sonraki ilk günler tercih edilir.
İşlem öncesi aktif enfeksiyon, yoğun vajinal akıntı, ateş, pelvik ağrı veya gebelik şüphesi varsa HSG ertelenebilir. Bu nedenle işlem zamanı mutlaka kadın doğum uzmanı tarafından planlanmalıdır.
HSG Nasıl Yapılır?
HSG işlemi genellikle kısa süren bir görüntüleme testidir. Hasta jinekolojik muayene pozisyonuna alınır. Rahim ağzı görüntülenir ve ince bir kateter yardımıyla rahim içine kontrast madde verilir. Kontrast madde rahim boşluğunu doldurur ve tüpler açıksa tüplerden karın içine doğru geçer.
Bu sırada röntgen görüntüleri alınır. Görüntülerde rahim içi şekil ve tüplerin açıklığı değerlendirilir. İşlem sonrasında hafif kramp, lekelenme veya kısa süreli rahatsızlık olabilir. Çoğu hasta aynı gün normal yaşamına dönebilir.
HSG Ağrılı Mıdır?
HSG sırasında bazı hastalar adet sancısına benzer kramp hissedebilir. Ağrı düzeyi kişiden kişiye değişir. Tüplerde tıkanıklık, rahim ağzı hassasiyeti, işlem kaygısı veya rahim kasılmaları ağrı hissini artırabilir. Bazı hastalar işlemi hafif rahatsızlıkla geçirirken, bazıları daha belirgin kramp hissedebilir.
İşlem öncesinde doktorun önerdiği ağrı kesici veya hazırlık planı uygulanabilir. Kaygısı yüksek olan hastalarda işlem süreci önceden detaylı anlatıldığında konfor artabilir.
HSG Sonucunda Neler Görülür?
HSG sonucunda rahim iç boşluğunun şekli, tüplerin açık olup olmadığı ve kontrast maddenin tüplerden geçip geçmediği değerlendirilir. Tüpler açıksa kontrast madde tüplerden geçerek karın içine yayılır. Tıkanıklık varsa geçiş görülmeyebilir.
HSG’de saptanabilecek bulgular arasında rahim içi yapışıklık, septum, polip şüphesi, tüp tıkanıklığı, tüplerde genişleme veya tüp ameliyatı sonrası değişiklikler bulunabilir. Ancak bazı durumlarda kesin tanı için histeroskopi, laparoskopi veya ek görüntüleme gerekebilir.
HSG Sonrası Hamile Kalma Şansı Artar Mı?
Bazı hastalarda HSG sonrası gebelik şansında geçici artış olabileceği düşünülür. Bunun nedeni, kontrast sıvının tüplerden geçerken hafif tıkaçları veya mukus birikimlerini temizleyebilmesi olabilir. Ancak HSG bir tedavi yöntemi değil, öncelikle tanı amaçlı bir işlemdir.
Gebelik şansı; kadının yaşı, yumurtlama durumu, tüplerin açıklığı, sperm analizi, rahim yapısı ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Bu nedenle HSG sonrası süreç kişiye özel değerlendirilmelidir.
HSG Riskleri Var Mıdır?
HSG genel olarak güvenli bir işlem olmakla birlikte bazı riskler taşıyabilir. İşlem sonrası hafif kramp ve lekelenme sık görülebilir. Nadir olarak enfeksiyon, alerjik reaksiyon, baygınlık hissi veya daha yoğun ağrı gelişebilir.
HSG sonrası kötü kokulu akıntı, ateş, şiddetli karın ağrısı, yoğun kanama veya geçmeyen ağrı olursa doktora başvurulmalıdır. Aktif enfeksiyon şüphesi olan hastalarda işlem yapılmamalı veya önce enfeksiyon tedavi edilmelidir.
Sonuç
HSG, gebelik planlamasında önemli bilgiler veren bir testtir; ancak tek başına tüm kısırlık nedenlerini göstermez. Op. Dr. Zekeriya Güner, kadın hastalıkları ve doğum uzmanlığıyla HSG sonucunu hastanın yaşı, yumurtlama düzeni, ultrason bulguları, hormon testleri ve eşin sperm analiziyle birlikte değerlendirir.
Amaç; rahim filmi sonucunu doğru yorumlamak, tüp açıklığını netleştirmek, gerekirse aşılama, tüp bebek, histeroskopi veya laparoskopi gibi sonraki adımları kişiye özel planlamak ve hastanın gebelik yolculuğunu güvenli şekilde yönetmektir.
Sıkça Sorulan Sorular
HSG Rahim Filmi Mi?
Evet. HSG, halk arasında rahim filmi olarak bilinir. Rahim içi ve fallop tüpleri kontrast madde ile görüntülenir.
HSG Çekimi Ne Kadar Sürer?
İşlem genellikle kısa sürer. Hazırlık ve görüntüleme süresi merkeze göre değişebilir; çoğu hasta aynı gün günlük yaşamına dönebilir.
HSG Sonrası Kanama Normal Mi?
Hafif lekelenme olabilir. Ancak yoğun kanama, kötü kokulu akıntı, ateş veya şiddetli ağrı varsa doktora başvurulmalıdır.
HSG Tüplerin Açık Olduğunu Kesin Gösterir Mi?
HSG tüplerin açıklığı hakkında önemli bilgi verir. Ancak bazı durumlarda spazm veya teknik nedenlerle ek değerlendirme gerekebilir.
HSG Sonrası Ne Zaman İlişkiye Girilir?
İlişkiye dönüş zamanı doktorun önerisine göre belirlenmelidir. Lekelenme, ağrı veya enfeksiyon şüphesi varsa beklemek gerekir.
HSG Öncesi Aç Kalmak Gerekir Mi?
Çoğu durumda özel bir açlık gerekmez; ancak merkez protokolü ve uygulanacak işlem şekline göre doktor farklı hazırlık isteyebilir.
HSG İçin Hangi Doktora Gidilir?
HSG gerekliliği için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.